Kurgusal Fotoğraf Üzerine

 

Kurgusal Fotoğraf

Kurgusal fotoğraf tanımına geçmeden önce kurgunun tanımına değinmek gerekir. Kurgu terimi anlamsal olarak, kendiliğinden veya doğal nedenlerden dolayı ortaya çıkmamış, insan elinin yordamıyla planlanmış bir biçimde düzenlenmiş olan anlamlı bir bütündür. Kurgusal da kurgu ile oluşturulmuş anlamına gelmektedir.

Kurgusal fotoğraf, anlık fotoğraflardan farklı olarak bir ön çalışma, tasarım aşaması gerektiren bir türün genel adıdır. Bu tür, eserin işleyişinin ön tasarım hazırlık aşamasından içeriğine, yapım aşamasından sunum biçemine kadar, fotoğrafın her türlü detayına fotoğrafçı karar vermesiyle birlikte şekillenir. Ön hazırlık kısmında eser tasarım aşamasındayken fotoğrafçı, konuyu belirler, sahnesinin nasıl bir işleyişte olacağını gösteren bir eskiz yapar, sahnesinin nasıl bir mekanda olacağına veya nasıl bir dekora ihtiyacı olduğuna karar verir, eğer varsa oyuncu seçimini yapar dolayısıyla makyaj ve kostüm seçimini yapar, sahnesinin nasıl bir atmosferde olacağını belirlemesiyle birlikte aydınlatmaya ve çekim formatına karar verir, daha sonra oluşturulan planlamalar eşliğinde uygulama aşamasına geçer.

Kurgusal fotoğrafın kökleri neredeyse fotoğrafın keşfine kadar dayanır. Bu saptama fotoğrafın tüm uygulama alanları için söylenmektedir. Portre, manzara, belgesel vb. tüm türler, resimde olduğu kadar fotoğraf teknolojisi ile beraber de ele alınmaya başlanmıştır. Ancak “Kurgu Fotoğrafın” bu aşamadaki fonksiyonu diğer türlere göre biraz daha farklı olmuştur. Bu tür, fotoğrafın bir sanatsal üretim aracı olarak kabul görmesinin önünü açan ivmeyi yaratması bakımından fotoğraf tarihi için oldukça önemli bir yer tutar. (Uysal, 2017:1524)

Kurgusal fotoğraf türünde önemli sanatçılarından bahsedecek olursak, söyleyebileceğimiz ilk isim Oscar Gustave Rejlander olacaktır. Rejlander’in “Hayatın İki Yolu (1857)” adlı eseri bu türün en bilinen yapıtlarındanır. Quentin Bajac’a göre bu eseri şöyle tanımlanmaktadır: “Biri erdemli yolu seçerken ötekisi serserilik peşinde koşar. Dönemin şartlarına ve değer yargılarına göre ele alındığına, endüstrileşme ile köyden kente göç resmedilirken, izleyiciye erdem hakkında tavsiyeler verilmektedir.”

Raffaello Sanzio’nun “Atina Okulu (1511)” freski bu esere esin kaynağı olmasıyla birlikte yaklaşık 32 negatif filmin bir araya gelmesiyle oluşturulan bu fotoğraf Kompozit baskı yöntemini kullanmıştır.

Oscar Gustave Rejlander “Hayatın İki Yolu” 1857

 

Bu türün ilk sanatçısı olarak Rejlander’ı sonra Henry Peach Robinson “Solup Gitmek (1858)” adlı eseriyle ve sonra Julia Margaret Cameron da “Kral’ın Ölümü (1874)” adlı eseriyle bu türü takip etmektedir.

Kurgusal Fotoğraf türünde Türkiye’de de temsilcileri mevcut. Türk fotoğraflarında bireysel bir dışavurum öğesi olduğu ve diğer sanat etkileşimleri ilk defa Şahin Kaygun (1951-1993) ve Ahmet Öner Gezgin’in (1948) yapıtları ile var olmuştur.

Kaygun, fotomontaj tekniğinin yanı sıra karanlık oda dönüştürme yöntemlerini de kullanarak fotoğraflarında zengin bir anlatım dili yaratmıştır. Gezgin’in vizyonunda ise fotomontaj tekniği kullanılarak oluşturulmuş anlam katmanları ön plandadır. Türk fotoğrafının tarihsel gelişiminde yaşanmamış olan avandgard sanat akımları ve kavramsal tartışmaların eksikliği göz önünde bulundurulduğunda, adı geçen sanatçıların vizyonlarının önemi netleşmektedir.(Sezer & Demircan, 2016:44)

 Fotoğraf 1.Şahin Kaygun İsimsiz, 1984

 Fotoğraf 2.Ahmet Öner Gezgin Adsız, 1977

 

 

Kaynakça

UYSAL, T. (2017). Çağdaş Fotoğraf Sanatında Gerçekliğin Yeniden İnşası: Kurgusal Fotoğraf. Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi, 5(15), 1521-1540.

SEZER, I., & DEMİRCAN, Ö. Türk Fotoğrafında Yeni Bir Soluk: Deneysel/Kurgu Fotoğraf. Yedi, (15), 41-51.

Fotoğraf 1. Şahin Kaygun, ‘İsimsiz’, 1984 http://www.galerist.com.tr/tr/sahin-kaygun-secilieserler

Fotoğraf 2. Ahmet Öner Gezgin ‘Adsız’, 1977 (Sanatçı Arşivi)