Sokaklardan Perdelere: 1968 ve Sinemada Sit-in: Oturma Eylemleri ile Go-in: İçeri Girme Eylemlerinin Kalıcı Mirası

 

Toplumsal değişim ve siyasi dönüşüm süreçlerinde doğrudan eylem ve sivil itaatsizlik, bireylerin ve kolektiflerin seslerini duyurmak için başvurduğu kritik yöntemler olmuştur. Bu stratejiler, genellikle şiddet içermeyen bir direniş biçimi olarak ortaya çıkar ve ifade özgürlüğü, barışçıl toplanma ve örgütlenme özgürlüğü gibi temel insan haklarının bir tezahürüdür.1 Özellikle "oturma eylemleri" (sit-in) ve daha genel anlamda "içeri girme eylemleri" (go-in) gibi doğrudan eylem taktikleri, yerleşik normlara meydan okumada ve toplumsal değişimleri tetiklemede tarihsel olarak büyük bir güce sahip olmuştur. Bu akademik blog yazısı, oturma eylemlerini ve içeri girme eylemlerini tanımlamayı, 1968'in küresel protesto hareketlerindeki merkezi rollerini incelemeyi ve onların sinemadaki karmaşık ve gelişen temsillerini analiz etmeyi amaçlamaktadır.

Doğrudan Eylemi Tanımlamak: Oturma Eylemleri ve İçeri Girme Eylemleri

Sit-in - Oturma Eylemleri: Şiddet İçermeyen Bir İşgal Taktiği

Oturma eylemi, bir veya daha fazla kişinin bir alanı veya binayı işgal ederek, talepleri karşılanana kadar ayrılmayı reddettiği, oldukça spesifik bir şiddet içermeyen doğrudan eylem biçimidir. Bu eylemlerin temel amaçları arasında kamuoyunda farkındalık yaratmak, protesto edilen kurumun işleyişini aksatmak ve pasif protestocuları zorla çıkarma girişimlerinin potansiyel vahşetini gözler önüne sererek ılımlı kesimlerin sempatisini kazanmak yer alır.1 Bu taktik, şiddet içermeyen direnişi vurgulayan sivil itaatsizlik felsefesine dayanmaktadır.

Oturma eylemi taktiğinin zengin bir geçmişi vardır ve 1968'den çok daha öncesine dayanır. Mahatma Gandhi'nin Hindistan'ın bağımsızlık mücadelesinde takipçileri tarafından etkili bir şekilde kullanılmıştır.1 Amerika Birleşik Devletleri'nde ise Sivil Haklar Hareketi'nin temel taşlarından biri haline gelmiştir. Irk ayrımcılığına karşı en erken kullanımlarından biri, Peder Divine ve Uluslararası Barış Misyonu Hareketi'nin 1939 Eylül'ünde New York'taki Shack Sandwich Shops, Inc.'deki ırkçı haksız işe alım uygulamalarını protesto etmek için Cafeteria İşçileri Sendikası, Yerel 302 ile birleşmesidir.4 1942 Mayıs'ında, Fellowship of Reconciliation'dan James Farmer Jr., Chicago'daki Jack Spratt Diner'ın ırk ayrımcı hizmet vermeme politikasını protesto etmek için 27 kişilik bir gruba liderlik etmiştir.4

1960'taki Greensboro öğle yemeği tezgahı oturma eylemi, Güney'de ayrımcılık karşıtı oturma eylemlerinin bir dalgasını başlatmış ve ulusal düzeyde ayrımcılığın derinliği hakkında farkındalık yaratmıştır.4 Bu eylemler, 1964 Medeni Haklar Yasası'nın ve 1965 Oy Hakkı Yasası'nın kabul edilmesine önemli ölçüde katkıda bulunmuştur.4 Taktik aynı zamanda işçi hareketleri tarafından da benimsenmiştir; örneğin, 1937'de General Motors Şirketi'ne karşı Birleşik Otomobil İşçileri'nin grevi sırasında "oturma grevleri" kullanılmıştır.1 Ayrıca, 1935'te Fiziksel Engelliler Ligi gibi engelli hakları aktivistleri de ayrımcılığı protesto etmek için oturma eylemleri düzenlemişlerdir.4

Go-in - İçeri Girme Eylemleri: Kamusal Muhalefetin Daha Geniş Bir Spektrumu

"İçeri girme eylemi" (go-in) teriminin, "oturma eylemi" gibi akademik literatürde resmi olarak tanınan, kendine özgü bir protesto taktiği olmadığını belirtmek önemlidir. Yapılan araştırmalara göre, "içeri girme eylemi" daha çok, bir kamusal veya özel alana protesto amacıyla girme eylemini ifade eden genelleştirilmiş, günlük bir terim olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu "içeri girme" eylemi, oturma eylemleri, işgaller, mitingler veya belirli bir konumdaki fiziksel varlığın protestonun mesajının merkezinde olduğu sembolik gösteriler de dahil olmak üzere çeşitli doğrudan eylem taktiklerini kapsayabilir.2 Akademik literatür, yürüyüşler, nöbetler, grev gözcülüğü ve sivil itaatsizlik gibi çeşitli kamusal itiraz biçimlerini kategorize eder; "içeri girme"nin ima ettiği fiziksel eylem bu geniş yelpazenin altına düşer.

Bu semantik ayrım, "oturma eylemi" ile "içeri girme eylemi" arasındaki farkı anlamak için kritik öneme sahiptir. "Oturma eylemi" belirli bir eylem biçimini (oturarak işgal etme ve ayrılmayı reddetme) tanımlarken, "içeri girme eylemi" daha çok bir protestonun başlangıç aşamasını veya genel bir hareket tarzını ifade eder. Bir oturma eylemi, aslında bir "içeri girme" eyleminin bir alt kümesidir; protestocuların bir alana girip orada kalmayı reddetmesidir. Bu ayrım, protesto taktiklerinin çeşitliliğini ve her birinin kendine özgü hedeflerini daha net bir şekilde kavramamızı sağlar.

1968'in Küresel Ayaklanması: Bir Protesto Potası

1968 yılı, dünya çapında eşi benzeri görülmemiş toplumsal çatışmaların yaşandığı bir dönem olarak tarihe geçmiştir. Bu yıl, sol siyasetin yükselişi, Vietnam Savaşı'na karşıtlık, sivil haklar aciliyeti, gençlik karşı kültürü ve otoriter rejimlere karşı isyanlarla karakterize edilmiştir.12 Vietnam Savaşı, Prag Baharı ve Batı Avrupa ile ABD'deki öğrenci protestolarının bir araya geldiği, küresel bir eşzamanlılık olarak tanımlanmıştır.15 Farklı coğrafyalardaki protestolar, ortak bir isyancı ve devrimci vizyonu paylaşarak derin değişikliklerin mümkün olduğu hissini yaratmıştır.15

Bu küresel ayaklanmanın temelinde, İkinci Dünya Savaşı sonrası nüfus patlamasıyla ortaya çıkan büyük bir genç nüfusun olması, ekonomik büyüme ve medyanın olayları dünya çapında yayma yeteneği gibi faktörler yatıyordu.12 Özellikle televizyon kameraları, gençlik protesto hareketlerine odaklanarak olayların anında geniş kitlelere ulaşmasını sağlamış, bu da farklı bölgelerdeki aktivistlerin birbirlerinden ilham almasına ve taktikleri hızla benimsemesine olanak tanımıştır.12

1968'deki Go-in: Oturma Eylemleri ve Doğrudan Eylemlerden Örnekler

1968, oturma eylemlerinin ve diğer doğrudan eylem biçimlerinin küresel ölçekte benimsendiği bir yıl olmuştur:

• Columbia Üniversitesi Öğrenci İşgalleri (ABD): 24 Nisan 1968'de Hamilton Hall'da başlayan oturma eylemi, Columbia Üniversitesi'nin beş binasının öğrenciler tarafından işgal edilmesine yol açmıştır.8 Öğrenciler, ABD hükümetinin Vietnam Savaşı'na katılımına, üniversitenin Savunma Analizleri Enstitüsü (IDA) ile olan bağlarına, güncelliğini yitirmiş müfredata ve Harlem'deki bir parka spor salonu inşa etme planına karşı protesto yapıyorlardı.8 Protestocular, Columbia College Dekan Vekili Henry Coleman'ı 24 saatten fazla rehin tutmuşlardır.8 Nisan 1968'in sonunda, yönetimin polis çağırmasıyla şiddetli çatışmalar yaşanmış, yüzlerce öğrenci tutuklanmış ve kampüs çapında bir grev üniversiteyi kapatmıştır.9 Bu olaylar kamuoyunu etkilemiş ve üniversite IDA ile olan sözleşmesini feshetmiş, spor salonu inşaatından vazgeçmiştir.9

• Fransa'daki Mayıs '68 Protestoları: Fransa'da öğrenci protestoları 1967'de Nanterre Üniversitesi'nde başlamış, erkek öğrencilerin kadın yurtlarını ziyaret etmesini engelleyen kısıtlamalara karşı çıkılmıştır.10 Bu protestolar, 1968'in ilk aylarında olayların tırmanmasına yardımcı olmuş ve Nanterre Üniversitesi'nin kapatılmasıyla protestolar Paris'e ve Sorbonne'a yayılmıştır.10 10 Mayıs'ı 11 Mayıs'a bağlayan gece, "Barikatlar Gecesi" olarak tarihe geçmiş, öğrenciler ve işçiler Paris'in Latin Mahallesi'nde kentsel bir savaşa girişmişlerdir.10 Protestocular, kaldırımlardan taş sökerek barikatlar kurmuş, otobüsleri ve arabaları devirmişlerdir.10 Milyonlarca işçinin genel greve katılmasıyla ülke felç olmuş, birçok fabrika işgal edilmiş ve oturma eylemleri düzenlenmiştir.10 Bu hareketler, Fransa'yı devrimin eşiğine getirmiş ve De Gaulle'ün otoritesini zayıflatmıştır.11

• Batı Berlin ve Çekoslovakya'daki Öğrenci Protestoları: Şubat 1968'de Batı Berlin'de on bin öğrenci, ABD'nin Vietnam'a müdahalesini protesto etmek için oturma eylemi düzenlemiştir.16 Çekoslovakya'da ise, 1968 Ağustos'undaki Sovyet işgali sırasında, Çekoslovaklar oturma eylemleri ve barikatlar kurma gibi şiddet içermeyen taktikler kullanmışlardır.12 Öğrenciler aktif kalmış, Komünist Parti içinde reform yapmak için çalışmış ve Prag Baharı reformlarının geri alınmasını protesto etmek amacıyla işçi desteğiyle 100.000 kişilik ülke çapında üç günlük bir oturma grevi düzenlemişlerdir.12

• Berkeley Serbest Konuşma Hareketi (1964, Öncü): Her ne kadar 1968 öncesine ait olsa da, 1964'te Kaliforniya Üniversitesi, Berkeley'de başlayan Serbest Konuşma Hareketi (FSM), öğrenci doğrudan eyleminin temel bir örneği olarak kabul edilir.17 Üniversitenin kampüsteki siyasi faaliyetlere getirdiği kısıtlamaları protesto eden öğrenciler, sivil haklar hareketinden esinlenerek oturma eylemleri gibi kitlesel sivil itaatsizlik taktiklerini üniversite kampüslerine taşımışlardır.17 Bu taktikler, öğrencilere üniversite yönetimine karşı eşi benzeri görülmemiş bir kaldıraç sağlamış ve Vietnam Savaşı'na karşı kitlesel öğrenci protestolarının zeminini hazırlamıştır.17 FSM, Yeni Sol'un evriminde önemli bir an olarak görülmekte ve sivil haklar aktivizmini sonraki savaş karşıtı çabalarla birleştirmektedir.18

1968'deki protestoların küresel kapsamı ve taktiklerin uluslararası yayılımı, bu dönemin sadece bir dizi paralel olaydan ibaret olmadığını, aksine derinlemesine birbirine bağlı bir küresel ayaklanma olduğunu göstermektedir. Medyanın olayları dünya çapında yayınlama yeteneği, oturma eylemleri gibi başarılı taktiklerin bir ülkeden diğerine hızla yayılmasına olanak tanımış, böylece bir geri bildirim döngüsü oluşturarak protestonun küreselleşmesine yol açmıştır. Bu durum, aktivistlerin dünya genelinde kullanabileceği eylem repertuvarını zenginleştirmiş ve devrimci bir olasılık hissinin sınırlar ötesine taşınmasına yardımcı olmuştur.

Sinema Bir Ayna ve Katalizör Olarak: Protestoyu Ekranda Tasvir Etmek

Sinema, 1968 protestolarının ham enerjisini ve siyasi mesajlarını yakalamak için hayati bir araç haline gelmiştir. Özellikle belgesel sinema ve "militan sinema", bu dönemde sadece bir tarihsel kayıt aracı olmakla kalmamış, aynı zamanda bir savunuculuk aracı olarak da işlev görmüş, kamuoyunu etkilemiş ve hatta hareketlerin bizzat içinde yer almıştır.12 Mayıs 1968 olayları, Fransız toplumunun her yönünü şekillendirdiği gibi, sinemayı da derinden etkilemiş ve "radikal film yapımcılığının altın çağına" yol açmıştır.20 Bu dönemde ekipmanlara erişim artmış, yeni finansman ve dağıtım kanalları açılmıştır.20

"Militan sinema" terimi, genellikle düşük bütçelerle, ticari üretim sisteminin dışında çekilen ve kısa vadeli siyasi müdahale veya uzun vadeli ideolojik müdahale amacı taşıyan filmleri ifade eder.21 Bu, "son derece tutkulu bir sinema" olarak tanımlanmış, dünyayı değiştirmeyi hedefleyen ve mesajının militan potansiyeline duyarlı bir film mekanizmasıyla desteklenmiştir.21 "Vahşi doğaçlama" (wildcat naturalism) gibi yaklaşımlar, olayları meydana geldikleri gibi filme alarak anında belgeleme ve tanıklık etme önceliği taşımıştır.20 Bu filmler, işçileri kendi bakış açılarından politik, sosyal ve kültürel akımları kaydetmeye teşvik ederek onları güçlendirmeyi amaçlamıştır.21

1968 Protestolarını ve/veya Oturma Eylemlerini Tasvir Eden Önemli Filmlerin Analizi

• Columbia Revolt (1968): Bir İçeriden Bakış:

• Bu 50 dakikalık, siyah-beyaz belgesel film, 1968 Columbia Üniversitesi protestolarına odaklanmaktadır.22 Newsreel kolektifi tarafından aynı yıl üretilmiş ve çoğu çekim Melvin Margolis tarafından yapılmıştır.22 Filmin benzersizliği, işgal edilen Columbia Üniversitesi binalarının
  içinden çekilmiş olmasıdır; bu, diğer basının dışarıda kaldığı bir ortamda içeriden bir bakış açısı sunmuştur.22 Newsreel üyesi Roz Payne'e göre, kameralar olayları kaydetmenin yanı sıra "silah" olarak da kullanılmıştır.22 Film, öğrencilere sempatiyle yaklaşan bir
  Cinéma vérité tarzına sahiptir ve kamu malıdır.22 Bu film, protesto hareketlerinin sadece pasif bir kaydı olmaktan öte, bizzat hareketin bir parçası haline gelen sinemanın gücünü göstermektedir.

• Chicago 10 (2007): Kongre Protestolarını Yeniden Canlandırmak:

• Bu film, 1968 Demokratik Ulusal Kongresi sırasında Chicago'da yaşanan protestoları ve ardından "Chicago 7" olarak bilinen grubun yargılanmasını tarihi görüntüler ve animasyon karışımıyla anlatmaktadır.23 Film, protestocular ile polis arasındaki çatışmalara, göz yaşartıcı gaz kullanımına ve tutuklamalara odaklanmaktadır.23 Yargılama sürecini canlandırarak, ifade özgürlüğü ve toplanma özgürlüğü temalarını hükümet baskısı karşısında savunmanın önemini vurgulamaktadır.24 Film, çağdaş tarihi zorunlu bir perspektifle sunarak, orijinal animasyonları (oyuncular tarafından seslendirilen) arşiv görüntüleri ve dramatik bir müzikle harmanlamaktadır.24 Bu yenilikçi tarz, izleyiciye dönemin en tartışmalı davalarından birine "ring kenarı" bir koltuk sunmaktadır.24

• Crip Camp (2020): 504 Oturma Eylemi ve Engelli Hakları:

• Kesinlikle bir 1968 filmi olmasa da, Crip Camp, önemli bir oturma eyleminin (1977'deki 504 Oturma Eylemi) sinematik tasvirine dair önemli bir örnektir ve bu protesto taktiğinin kalıcı etkisini ve evrimini göstermektedir.23 Film, Camp Jened'den gelen eski kampçıların engelli hakları hareketini nasıl canlandırdığını ve engelliler için önemli yasal korumaların elde edilmesinde nasıl kilit rol oynadığını anlatmaktadır.26 Film, engelli bireylerin dışlandığı acı verici bir dünyayı tanıtarak başlar ve Camp Jened'i, herkesin eşit olduğu ütopik bir yer olarak sunar.27 Kamp deneyimleri, eski kampçıları siyasi eyleme yönlendirir ve 1977'deki 504 Oturma Eylemi ile Amerikan Engelliler Yasası'nın (ADA) çıkarılmasına yol açan sonraki eylemlere odaklanır.27 Film, katılımcıların yakın çekimleri, grup etkinliklerinin geniş çekimleri ve etkileşimlerin orta çekimlerini kronolojik olarak bir araya getirerek belgesel bir tarz benimser.27

Sinematik temsil, tarihsel hafızayı ve kamuoyunun algısını önemli ölçüde şekillendiren bir faktördür. Columbia Revolt gibi çağdaş, içeriden ve militan filmler, olayların ham ve partizan bir kaydını sunmayı amaçlamıştır. Buna karşılık, Chicago 10 gibi daha sonraki filmler, animasyon gibi yeni teknolojileri kullanarak tarihi yeniden canlandırır ve olayları yeni bir kitleye ulaştırır. Crip Camp ise, belirli bir oturma eylemini daha geniş bir sivil haklar anlatısı içine yerleştirerek, kişisel yolculuklara odaklanır. Bu farklı yaklaşımlar, bir protestonun nasıl filme alındığı ve daha sonra nasıl temsil edildiğinin, kamuoyu algısını ve tarihsel hafızayı derinden etkilediğini göstermektedir.

Sinema, olayları kaydeden pasif bir ayna olmaktan öte, tarihsel anlatıları aktif olarak inşa eden bir katılımcıdır. Sinematik tarz seçimi, anlatı odağı ve hatta olay ile film arasındaki zaman farkı, protesto hareketlerinin nasıl anlaşıldığını ve hatırlandığını derinden etkileyebilir. Örneğin, Crip Camp üzerine yapılan akademik eleştiriler, filmin "iyi yapılmış bir film" olmasına rağmen, belirli anlatı yapılarına (örneğin, "toplumsal sorun filmi" türü) bağlı kalmasının, kolektif çabaları veya farklı deneyimleri göz ardı etme gibi "silinmelere" veya "muhafazakar bir tasvire" yol açabileceğini belirtmektedir.27 Bu durum, sinemanın tarih yazımındaki rolünün karmaşıklığını ortaya koymaktadır.

Oturma eylemleri ve daha geniş anlamda "içeri girme" eylemleri, farkındalık yaratma, otoriteye meydan okuma ve toplumsal ile siyasi değişimi yönlendirmede etkili, güçlü ve şiddet içermeyen direniş biçimleri olarak kalıcı bir etki bırakmıştır. Bu taktikler, sivil itaatsizliğin temel ilkelerini somutlaştırmış ve dünya çapında birçok farklı hareket için bir model teşkil etmiştir.

Protesto hareketleri ile sinemadaki temsilleri arasında simbiyotik bir ilişki bulunmaktadır. Sinema, bu hareketleri hem belgelemekte hem de yorumlamakta, böylece kamuoyunun anlayışını ve tarihsel hafızayı şekillendirmektedir. 1968 yılı, sinemanın sadece bir gözlemci değil, aynı zamanda hareketin bir parçası ve hatta bir katalizörü olabileceği bir dönüm noktası olmuştur. "Militan sinema" gibi akımlar, film yapımcılığını doğrudan siyasi müdahale aracı olarak kullanmış, olayları anında kaydetmiş ve aktivistlerin kendi hikayelerini anlatmalarına olanak sağlamıştır. Daha sonraki filmler ise, geçmiş olayları yeniden yorumlayarak ve yeni nesillere aktararak, 1968'in mirasının canlı kalmasına yardımcı olmuştur.

1968'in mirası, günümüz aktivizminde de geçerliliğini korumaktadır. O dönemin doğrudan eylem taktikleri ve sinematik temsilleri, çağdaş toplumsal adalet mücadelelerine ilham vermeye devam etmektedir. Oturma eylemleri ve benzeri doğrudan eylem biçimleri, değişimin zorlanmasında ve marjinalleştirilmiş seslerin duyurulmasında hala güçlü araçlar olarak varlığını sürdürmektedir. Sinema ise, bu mücadelelerin hikayelerini anlatmaya, geçmişten dersler çıkarmaya ve gelecekteki eylemlere zemin hazırlamaya devam eden kritik bir platformdur.